Fighting for Peace

Adolygiad Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru o Arddangosfa 'Pŵer y Bobl: Ymladd dros Heddwch' a Thrafodaeth Banel

Yn yr Amgueddfa Ryfel Ymerodrol tan 28 Awst 2017. Trafodaeth banel am rôl a chyfeiriad protestio ym Mhrydain a gynhaliwyd ar 12 Gorffennaf 2017.

Gan Craig Owen.  Gweld Albwm lluniau - Gweld Vlog o'r Drafodaeth - Gweld Fideo o'r Arddangosfa

Dylai amgueddfeydd ddangos pob ochr o hanes – nid cadw at un agenda i ddangos un safbwynt neu syniad yn unig. Rhyfel yw'r cam olaf un – does bosib bod trafod dulliau eraill o brotestio yn fwy gwerthfawr er mwyn cadw'r hedd?" Cadeirydd yr Amgueddfa Ryfel Ymerodrol

 

Rydw i yn yr Amgueddfa Ryfel Ymerodrol yn Lambeth, Llundain, wrth i drafodaeth gyffrous am #YmladdDrosHeddwch ddechrau. Mae arddangosfa "Pŵer y Bobl" newydd yr Amgueddfa yn edrych ar sut mae mudiadau heddwch a phrotest wedi dylanwadu ar ganfyddiadau pobl o ryfel a gwrthdaro rhwng y Rhyfel Byd Cyntaf a heddiw. Drwy gyfrwng baneri, llythyron, gwrthrychau celf a fideo, mae'r arddangosfa'n mynd ag ymwelwyr ar daith drwy hanes gan ddechrau gyda'r Gwrthwynebwyr Cydwybodol yn ôl yn 1916 a safodd yn erbyn gorfodaeth filwrol, mudiadau Cynghrair y Cenhedloedd yn ystod y dauddegau a'r tridegau, Gwrthwynebwyr i'r Ail Ryfel Byd, mudiadau diarfogi a CND yn ystod y pumdegau, a'r mudiad 'Stop the War' diweddar yn erbyn rhyfel Irac.   

I ble rydyn ni'n Gorymdeithio? Dyfodol Protestio

Heno, mae dros 100 o bobl wedi ymgasglu - gyda phanel o siaradwyr Heddwch blaenllaw sy'n rhannu eu safbwyntiau.

 

Cafwyd cyflwyniad gwych gan Kate Hudson o CND ynghylch pam fod protestio yn bwysig a sut mae'n gwneud gwahaniaeth. "O safbwynt y mudiad gwrth-niwclear, rydyn ni'n gwybod ein bod wedi helpu i atal arfau niwclear rhag cael eu defnyddio eto, yn ogystal â rhoi mewnbwn i gyfraith cytuniadau, rhoi diwedd ar brofion niwclear yn yr atmosffer a mwy. Ond mae gan brotestio arwyddocâd ehangach – y ffordd rwy'n ei gweld hi, mae bron popeth da mae cymdeithas wedi'i gyflawni dros y 100 mlynedd diwethaf wedi dod yn sgil protestiadau a mynnu democrataidd. Boed hynny'n bleidlais i ferched, i ddynion yn y bedwaredd ganrif ar bymtheg, hawliau sifil, hawliau i bobl hoyw, hawliau merched... Mae'r holl bethau hynny wedi dod yn sgil protestio. Mae hefyd yn ffordd o atal llywodraethau, felly mae gan brotestiadau rôl ddemocrataidd bwysig iawn i'w chwarae. Ac mae'n rhywbeth rydyn ni'n ei wneud ar y cyd, lle gallwn ddod ynghyd a dangos ein safbwyntiau i'r llywodraeth."

Nododd Ben Griffin o Veterans for Peace "Mae Prydain ymhlith gwladwriaethau gwaetha'r byd o ran gwthio dros fynd i ryfel. Yn ystod y mil o flynyddoedd diwethaf, mae Prydain wedi ymosod ar bob gwlad yn y byd heblaw 22 ohonyn nhw. Ers dechrau'r rhyfel yn erbyn terfysgaeth, mae Prydain wedi ymosod ar 8-9 o wledydd a'u dadsefydlogi. Felly os oes ganddon ni ddiddordeb mewn sicrhau heddwch yn y byd, mae'n rhaid i ni gymryd cyfrifoldeb dros weithredoedd ein llywodraeth ein hunain, i'w rhwystro rhag ymyrryd ym materion gwledydd eraill, yn enwedig drwy ryfeloedd."

O'i waith yn curadu arddangosfa 'Pŵer y Bobl', rhoddodd Matt Bronson o'r Amgueddfa Ryfel Ymerodrol esboniad o sut mae protest wedi esblygu. "Un o'r pethau mae'r arddangosfa yn eu dangos i ni yw nad yw effeithiau protestiadau i'w gweld yn syth bob amser. Er enghraifft, gyda Gwrthwynebwyr Cydwybodol yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf, dim ond tua 16,000 oedd yn erbyn gorfodaeth filwrol. Ond yn ystod yr Ail Ryfel Byd, roedd 60,000 o Wrthwynebwyr Cydwybodol, a hynny mewn cyd-destun lle roedd yr Almaen Natsïaidd yn ei gwneud hi'n fwy anodd bod yn Wrthwynebydd Cydwybodol ac yn heddychwr. Ac wrth edrych ar gyfnod mwy modern, er na wnaeth y gwrthdystiad mwyaf yn hanes Prydain, sef y gwrthdystiad yn erbyn Rhyfel Irac yn 2003, lwyddo i rwystro'r rhyfel, mae wedi gwneud llywodraethau yn fwy amharod i gymryd rhan mewn rhyfeloedd yn yr un modd ers hynny."

Ond a yw hynny'n golygu bod ymgyrchu dros heddwch yn 'gêm hir' er mwyn cenedlaethau'r dyfodol? "Mae pob cenhedlaeth wedi cael rhyw fath o fuddugoliaeth," yn ôl Kate Hudson. "Er enghraifft, roedd yr Arlywydd Nixon am ollwng bom niwclear ar Fietnam, ond mae cofnod o gyngor a gafodd gan ei gynghorwyr sy'n dweud 'you can’t do that – public opinion will not accept it.' Yn ystod yr wythdegau, fe wnaethon ni helpu i atal yr Unol Daleithiau rhag lleoli Bomiau Niwtron yn Ewrop – bomiau a oedd yn cael eu gweld fel y 'bomiau cyfalafol' perffaith gan nad ydynt yn dinistrio adeiladau nac eiddo, ond yn dinistrio pobl drwy ymbelydredd. Roedd y llwyddiannau hynny yn 'fuddugoliaethau tawel' i'r cenedlaethau hynny. Felly drwy gydol ein hanes, rydyn ni wedi siapio pethau, yn aml iawn mewn ffyrdd nad yw'n hysbys ar y pryd, drwy greu diwylliant a dylanwadu ar agweddau ehangach mewn cymdeithas."

Bu'r seren deledu a'r ymgyrchydd Mark Thomas yn archwilio'r cwestiwn 'Beth sy'n gwneud protest dda?' "Un effeithiol!"oedd ei ateb crafog. "Mae protest yn arf, yn arf er mwyn newid pethau. Os ydych chi'n credu yn rhywbeth, mae'n rhaid i chi ddod yn hyrwyddwr dros yr achos hwnnw, mae'n rhaid i chi siarad â phobl. Nid siarad â nhw am fynd i orymdeithio, ond siarad â nhw am y problemau. Mae'n rhaid iddo ddod o'r gwaelod i fyny."

Yna aeth Mark yn ôl i sôn am y thema o ddal llywodraethau'n atebol ac am fod yn gyfrifol yn ein henwau ni. "Nid dim ond am ymyrraeth filwrol rydyn ni'n sôn, mae'n cynnwys arfau a gwerthu arfau. Mae Prydain yn gwerthu arfau i rai o'r bobl fwyaf dychrynllyd, y math o bobl fyddech chi ddim yn ymddiried ynddyn nhw gydag ysgrifbin miniog."

Mae hyn yn amserol iawn, o ystyried y ddadl bresennol ynglŷn ag ymgais y Swyddfa Gartref i atal Adroddiad am Derfysgaeth ym Mhrydain sy'n cael ei ariannu drwy werthu arfau i Sawdi Arabia. Ysgrifennodd Mark Steel mewn erthygl yn yr Independent ar 13 Gorffennaf: "Mae BAE Systems wedi llwyddo i werthu 72 awyren Typhoon i Sawdi Arabia mewn cytundeb sy'n cael ei alw'n "brosiect heddwch". Sy'n deitl od, oherwydd does dim byd sy'n cyfleu heddwch fel awyren ymladd jet Typhoon sy'n gallu saethu 1,700 o o fwledi mewn munud, gyda system weithredu sy'n gallu ymosod ar sawl targed ar yr un pryd. Rwy'n siŵr bod Mynachod o Dibet yn rhoi rhai fel anrhegion pen-blwydd i'w gilydd."

Ymhelaethodd y cyn-filwr Ben Griffin ar beryglon lledaenu arfau heb herio hynny. "Ar un adeg, fe ollyngodd yr Americanwyr fom niwclear byw ar ddamwain oddi ar arfordir New Jersey. Mae pobl yn gweld cynllwyn mewn pethau fel hyn, ond ar ôl gweithio yn y fyddin, galla i ddweud mai di-glem ydyn nhw mewn gwirionedd – dyna sy'n fy mhoeni."

"Allwn ni ddim edrych ar sicrhau heddwch yn y byd fel nod i gyrraedd yn y pen draw, bydd hi'n broses barhaus.   Dydy'r rhyfelgwn a'r gwerthwyr arfau ddim yn mynd i ddiflannu; a hyd yn oed os byddwn ni'n ennill, fe fyddan nhw'n dal i fod yno, ac eisiau dod yn ôl. Mae angen i ni edrych ar ein gwlad ni ein hunain.

Meddai Kate am ddyfodol protestio ym Mhrydain, "mae'n broses barhaus, yn weithgarwch parhaol bron. Yn ffodus, mae cymaint o bobl yn gweld hynny ac yn fodlon gweithio tuag at hynny, boed rheini yn sefydliadau cymdeithas sifil, undebau llafur, cymunedau ffydd neu'n sefydliadau ymgyrchu arferol fel CND. Bydd yr 'her nesaf' bob amser yn bodoli, rhyfel newydd y bydd angen cenhedlaeth o Hyrwyddwyr Heddwch newydd ar ei gyfer. Erbyn heddiw, gyda dyfodiad cyfryngau cymdeithasol, mae gweithredoedd bach yn gallu cyrraedd ymhell. Gall negeseuon pwerus gyrraedd miliynau o bobl mewn munudau. Ond nid yw gweithredu ar-lein mor effeithiol â chael protestwyr ar y stryd."

Pwysleisiodd yr holl siaradwyr bwysigrwydd ymgyrchoedd cynhwysol yn cyrraedd y cyhoedd yn ehangach; ac na all mudiadau heddwch fyth lwyddo drwy fod yn gyfyngedig i 'grwpiau adain chwith' yn unig. Un o'r heriau sy'n wynebu nifer o'n pobl heddiw yw gweld y tu hwnt i'n swigod cymdeithasol a chyfryngol a dod o hyd i dir cyffredin – yn hytrach nag ymrannu – gyda phobl sydd â barn ac ysgogiad sy'n wahanol i ni.

Cofiodd Mark am gyngor ymgyrchydd a arweiniodd orymdaith hawliau sifil Selma, sef bod angen i brotestwyr heddwch 'gadw gwyliadwraeth barhaus'. "Dydyn ni byth yn mynd gyrraedd pwynt pan fyddwn ni'n ennill ac yn gallu llaesu dwylo. Byddai hynny'n wych... ond mae'n frwydr barhaus, dydyn nhw ddim yn ei galw hi'n frwydr am ddim byd." Ond soniodd hefyd am ysbryd positif roedd wedi'i brofi'n ddiweddar wrth ymgyrchu. "Ro'n i'n darllen amdano, ac yna fe ges i ryw blwc caled yn fy ochr. Fe gymerodd hi eiliad i mi sylweddoli beth oedd y teimlad - yna, fe sylweddolais i mai gobaith oedd e!' Mae gobaith yn rhywbeth corfforol, rydych chi wir yn gallu ei deimlo. Dyna beth rydyn ni'n chwilio amdano, ar ôl yr holl waith a gwaith a gwaith, ac yna'r teimlad o obaith, dyna beth sy'n rhaid i ni ddal gafael arno ac anelu tuag ato."

Does unman lle mae hyn yn teimlo'n fwy perthnasol ac amserol na phan basiwyd Cytuniad y Cenhedloedd Unedig i wahardd Arfau Niwclear yn llwyddiannus yr wythnos diwethaf, gyda 122 o wledydd yn ei gefnogi yn wyneb gwrthwynebiad cryf gan wladwriaethau sydd ag arfau niwclear a'u cynghreiriaid (gan gynnwys Prydain). Dywedodd Llywydd Cynhadledd y Cenhedloedd Unedig, Whyte Gomez, mai'r cytuniad yma yw'r "cytuniad diarfogi amlochrog cyntaf i gael ei gwblhau mewn 20 mlynedd." "[Rydyn ni'n] ...dweud wrth ein plant ei bod hi'n bosibl etifeddu byd sy'n rhydd o arfau niwclear. Mae'r byd wedi bod yn aros am y norm cyfreithiol yma ers 70 o flynyddoedd." Bydd y cytuniad yn agor am lofnodion ym mis Medi a bydd yn dod i rym pan fydd 50 o wledydd wedi ei ddilysu.

Yn amlwg, fe wnaeth Kate Hudson o CND ddathlu'r llwyddiant. "Ddarn wrth ddarn, mae'n rhaid i ni wneud heddwch yn norm er mwyn i'r ddynoliaeth oroesi; er lles y bobl a'r blaned."

 

Arddangosfa 'Pŵer y Bobl: Ymladd dros Heddwch'

Mae'r arddangosfa yn siwrnai symudol a dramatig drwy wleidyddiaeth protest, a hynny ar raddfa sy'n adlewyrchu lleoliad mor odidog. Mae'n ingol iawn wrth edrych ar faterion cymhleth iawn, er enghraifft yr ymgyrchwyr heddwch yn ystod y tridegau a oedd yn gorfod chwilio'u heneidiau wrth i ddyfodiad Hitler, Ffasgaeth a'r Ail Ryfel Byd herio symlrwydd moesol gwneud y peth 'iawn' a gwneud y peth 'anghywir'. Ar ôl yr Ail Ryfel Byd, daeth gwir erchyllterau'r holocost i'r amlwg, ac roedd yr euogrwydd roedd gwrthwynebwyr cydwybodol yn ei deimlo wrth ddarganfod am y gwersylloedd crynhoi yn dorcalonnus. Ond daeth yr Ail Ryfel Byd i ben hefyd pan ddinistriwyd Hiroshima a Nagasaki mewn gweithred lle llofruddiwyd dinasyddion a mewn dinistr technolegol a allai olygu diwedd yr hil ddynol, yn y dwylo anghywir - a dyna oedd genedigaeth y mudiad gwrth-niwclear, wrth i genhedlaeth dyfu yng nghysgod y fadarchen niwclear.

Useful References and Links

Yn 2018, bydd tîm Cymru dros Heddwch Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, ochr yn ochr â chymunedau sydd am gymryd rhan, yn datblygu arddangosfa deithiol a fydd yn edrych ar 'stori gyflawn' cyfraniad Cymru tuag at yr ymgais i sicrhau heddwch yn ystod y can mlynedd ers y Rhyfel Byd Cyntaf. Er bod arddangosfa'r Amgueddfa Ryfel Ymerodrol yn llawer mwy, ac yn cynnwys mwy o wrthrychau nag y byddwn ni'n gallu eu cynnwys ar arddangosfa deithiol fach, heb os mae llawer o themâu a meysydd dysgu sy'n gorgyffwrdd. Yn y cyfamser, byddwn i'n argymell yn fawr i chi ymweld ag Arddangosfa'r Amgueddfa Ryfel Ymerodrol yn Lambeth yn ystod haf 2017!

Back

COFRESTRWCH I GAEL NEWYDDION

WCIA