#Somme 100: Cofio dros Heddwch

I nodi can mlynedd ers Brwydr y Somme, mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru wedi agor arddangosfa #CofioDrosHeddwch yn y Deml Heddwch yng Nghaerdydd, sydd gyferbyn â'r Gofeb Rhyfel ym Mharc Cathays.

Cymru'n cofio #Somme100

Brwydr y Somme oedd un o'r brwydrau mwyaf gwaedlyd, nid yn unig yn hanes y Rhyfel Byd Cyntaf, ond yn hanes y ddynoliaeth. Rhwng 1 Gorffennaf ac 18 Tachwedd 1916, anafwyd a lladdwyd dros filiwn o bobl - cenhedlaeth gyfan ledled Ewrop. Ym Mrwydr Coed Mametz yn unig (sydd wedi'i darlunio uchod gan Christopher Williams) cafodd 4,000 o ddynion o Gymru eu lladd; ac erbyn diwedd y Rhyfel Byd Cyntaf, bu farw dros 35,000 o ddynion a merched o Gymru, sydd wedi'u coffáu yn Llyfr y Cofio Cymru sydd yn y Deml Heddwch yng Nghaerdydd.

Mae cymunedau ledled Cymru wedi cynnal digwyddiadau, gwasanaethau a gwylnosau i gofio am y rheini a gollodd eu bywydau. Arweiniodd Carwyn Jones, y Prif Weinidog, wylnos yn Eglwys Gadeiriol Llandaf, a gydlynwyd gan Cymru'n Cofio, a gorffennwyd y digwyddiad gyda gwasanaeth cyhoeddus wrth y Gofeb Rhyfel ym Mharc Cathays wrth iddi wawrio ddydd Gwener (1 Gorffennaf).

Mae Arddangosfa'r Amgueddfa Genedlaethol, "Uffern Rhyfel" (30 Ebrill - 4 Medi) yn cyfleu erchyllterau Brwydr Coed Mametz drwy gelf, barddoniaeth a straeon y milwyr eu hunain; a bydd cynhyrchiad Opera Cenedlaethol Cymru o gerdd David Jones 'In Parenthesis' ar gael i'w wylio ar-lein o 1 Gorffennaf ymlaen. Mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru, yn ogystal â chyd-gynnal rhannau o gynhadledd 'Herio Hanes' gyda phrosiect Voices of War and Peace gan Brifysgolion Caerdydd a Birmingham, wedi agor arddangosfa Cofio dros Heddwch yn y Deml Heddwch yng Nghaerdydd o 1 Gorffennaf ymlaen.

Pori drwy Lyfr y Cofio Cymru o'r Rhyfel Byd Cyntaf

Wrth wraidd arddangosfa #CofioDrosHeddwch mae Llyfr y Cofio prydferth, trasig ac ingol Cymru o'r Rhyfel Byd Cyntaf. Diolch i gyllid gan Gronfa Dreftadaeth y Loteri, mae Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru wedi bod yn gweithio gyda'r Llyfrgell Genedlaethol i ddigideiddio'r llyfr fel ei fod ar gael i genedlaethau'r dyfodol.  Yng nghyntedd y Deml Heddwch, gall ymwelwyr bori drwy'r llyfr ar sgrin gyffwrdd mewn ffordd na fyddai'n bosibl gyda'r llyfr gwreiddiol. Fodd bynnag, mae modd gweld y llyfr gwreiddiol, sy'n cael ei gadw mewn crypt pwrpasol o efydd Ffrengig a marmor Belgaidd o dan y Deml Heddwch, ar deithiau tywys am 1 o'r gloch ar brynhawn dydd Gwener drwy gydol yr haf.  

Drwy gydol 2016, bydd Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru a'r Llyfrgell Genedlaethol yn gweithio gyda gwirfoddolwyr i drawsgrifio'r llyfr ac erbyn 2017, y gobaith yw y bydd pobl yn gallu chwilio am enwau perthnasau penodol neu aelodau o'u cymunedau, ac ymchwilio i Hanesion Milwyr drwy rannu'r Ap Cymru yn y Rhyfel.. 

Hanesion y Milwyr

Nod arddangosfa Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yw edrych ar effaith rhyfel a cholled ac edrych ar hanes y bobl y tu ôl i'r enwau. Mae arddangosfa a thaith y Deml yn cynnwys tair stori wahanol iawn gan filwyr.

  • Cafodd y Capten David Jones, o Aberystwyth, ei ladd yn Rhyfel y Somme. Mae ei stori ef yn adlais o stori miloedd o ddynion eraill o Gymru.
  • Llwyddodd John Leonard Nuttall o Fodelwyddan i oroesi'r ffosydd, ond ar ôl cael ei effeithio cymaint gan ei brofiadau ar y ffrynt, lladdodd ei hunan. Mae'r wirfoddolwraig Pat Satchell wedi bod yn ymchwilio'n sensitif i hanes John Nuttall ar gyfer Cofebion Rhyfel Sir y Fflint ac arddangosfa Cymru dros Heddwch.
  • Cafodd David Davies o Landinam, a oedd yn Aelod Seneddol 26 oed ar y pryd, ei dynnu i mewn fel cadlywydd Bataliwn 14 y Ffiwsilwyr Brenhinol Cymreig yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf. Ar ôl cael ei arswydo gan y rhyfel, o 1919 ymlaen penderfynodd mai pwrpas ei ddyngarwch fyddai chwilio am heddwch, a dyma oedd sail yr adran cysylltiadau rhyngwladol cyntaf ym Mhrifysgol Aberystwyth, ac adeiladu'r Deml Heddwch yng Nghaerdydd.    

Heddwch Nawr: Dewch i gymryd rhan mewn rhaglen o weithgareddau yr haf hwn

LLWYTHO'R RHAGLEN I LAWR

  • Ewch i weld arddangosfa Cofio dros Heddwch yn y Deml Heddwch yn ystod yr wythnos rhwng 9-5pm; ac ymunwch â 'Thaith o'r Deml' bob dydd Gwener am 1pm (rhwng 8 Gorffennaf a 23 Medi). 
  • Noson agored ar gyfer gwirfoddolwyr prosiectau Heddwch, 13 Gorffennaf.
  • Gŵyl Heddwch, y Deml Heddwch - dydd Sadwrn 16 Gorffennaf, 10.00-16.00
  • Eisteddfod Genedlaethol Sir Fynwy: 30 Gorffennaf - 6 Awst. Bydd Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru a Chymru dros Heddwch yn gofalu am y Babell Heddwch yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn y Fenni, ac yn gweithio ochr yn ochr â Chymdeithas y Cymod ac CND Cymru. Byddwn ni'n cadarnhau ein rhaglen o ddigwyddiadau, a fydd yn cynnwys lansio ein harddangosfa 'Ffydd a Gweithredu', yn fuan.
  • Gwersyll Gwirfoddolwyr Heddwch Rhyngwladol Cyfnewid UNA 'Tyfu Straeon Heddwch', 9 - 23 Awst.
  • Cynhadledd Herio Hanes: Ar 29-30 Mehefin, bu Canolfan Materion Rhyngwladol Cymru yn gweithio gyda Voices of War and Peace i gefnogi ac i gynnal cynhadledd Herio Hanes Prydain ym Mhrifysgol Caerdydd a'r Amgueddfa Genedlaethol. Cyflwynodd Cymru dros Heddwch a'r Llyfrgell Genedlaethol bapur ar 'ymgysylltiad digidol ac empathi drwy drawsgrifio Llyfr y Cofio'.  Cynhaliodd y tîm daith dywysedig beilot o'r Deml Heddwch gyda James Cowan o Cardiff History, yn ogystal â chynnal derbyniad a pherfformiad cerddorol yn y Deml Heddwch.  

Gwirfoddoli gyda Chymru dros Heddwch          Adnoddau Dysgu ac Ysgolion

Back

COFRESTRWCH I GAEL NEWYDDION

WCIA